Akreditasyon (AB-XXXX-P) nedir?
Akreditasyon, bir belgelendirme kuruluşunun belirli bir standarda göre yetkin, tarafsız ve güvenilir biçimde sınav ve belgelendirme yapabildiğinin bağımsız bir üst kurum tarafından resmen tanınmasıdır. Personel belgelendirmede bu tanıma, Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından TS EN ISO/IEC 17024 standardına göre verilir ve kuruluşa AB-XXXX-P biçiminde bir akreditasyon numarası atanır. Buradaki "P" personel belgelendirmeyi gösterir. Önemi, aldığınız belgenin arkasındaki kuruluşun denetlenmiş ve güvenilir olduğunu güvence altına almasıdır.
Akreditasyon nedir ve AB-XXXX-P kodu ne anlama gelir?
Akreditasyon, bir kuruluşun "belgelendirme yapmaya yetkin olduğunu" bağımsız bir üst otoritenin doğrulamasıdır. Türkiye'de personel belgelendirmede bu görevi TÜRKAK yürütür ve değerlendirme uluslararası ISO/IEC 17024 standardına göre yapılır. Kuruluş bu denetimden geçtiğinde kendisine AB-XXXX-P biçiminde bir akreditasyon numarası verilir; buradaki rakamlar kuruluşa özgüdür, sondaki "P" ise Personel (personnel) belgelendirmesini ifade eder. Muayene kuruluşları için "M" (örneğin AB-XXXX-M), deney/kalibrasyon laboratuvarları için ise "L" türevi ekler kullanılır. Bu numara TÜRKAK'ın Akredite Kuruluş Arama (ASİST) portalından ve e-Devlet üzerinden sorgulanabilir. Kısacası AB-XXXX-P, bir kuruluşun kişilere sınav yapıp mesleki belge verme konusunda denetlenmiş ve onaylanmış olduğunu gösteren kimliktir.
Akreditasyon (AB) ile yetkilendirme (YB) arasındaki fark
İki kavram sık karıştırılır ama farklıdır. Akreditasyon, kuruluşun teknik yetkinliğinin ve tarafsızlığının TÜRKAK tarafından tanınmasıdır (AB-XXXX-P). Yetkilendirme ise MYK'nın, o kuruluşa belirli ulusal yeterliliklerde sınav yapıp resmi belge düzenleme iznini vermesidir (YB-XXXX). Sıralama nettir: önce TÜRKAK akreditasyonu alınır, ardından MYK yetkilendirmesi gelir. Bir yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşu her ikisine de sahip olmak zorundadır. Örneğin bir kuruluş 17UY0333-5 Sorumlu Emlak Danışmanı yeterliliğinde belge verecekse, önce bu kapsam için akredite olması, sonra MYK'dan YB kodlu yetki alması gerekir. AB kodu "yetkin misin" sorusunu, YB kodu "bu yeterlilikte belge verebilir misin" sorusunu yanıtlar.
Akreditasyonun kapsamı, sürekliliği ve gözetimi
Akreditasyon sınırsız ve toptan bir belge değildir; belirli bir kapsam için verilir. Bir kuruluş yalnızca akredite olduğu ulusal yeterliliklerde belge düzenleyebilir; yeni bir yeterlilik eklemek isterse TÜRKAK'a kapsam genişletme başvurusu yapar. Akreditasyon süreklilik ister: TÜRKAK, kuruluşu düzenli gözetim denetimleriyle izler ve belirli aralıklarla yeniden akreditasyon denetimi yapar; akreditasyon çevrimi tipik olarak 48 ay (4 yıl) sürer ve bu süre içinde iki gözetim denetimi gerçekleştirilir. Bu denetimlerde gerçek sınavlara tanık olunur, kayıtlar ve tarafsızlık incelenir. Uygun bulunmayan kuruluşun akreditasyonu askıya alınabilir veya iptal edilebilir. Ayrıca TÜRKAK'ın Avrupa Akreditasyon Birliği (EA) ve IAF çok taraflı tanıma anlaşmaları sayesinde bu akreditasyon uluslararası düzeyde de tanınır; bu "bir kez akredite, her yerde tanınır" ilkesini yansıtır.
Akreditasyon aday için neden önemli?
Belge almak isteyen bir aday için akreditasyon, güvence anlamına gelir. Akredite ve yetkili bir kuruluştan alınan belge, e-Devlet belge doğrulama üzerinden MYK Belge Sahipleri Sicili'nde görünür ve resmi geçerlilik taşır; işverenler ve kamu kurumları nezdinde tanınır. Akredite olmayan ya da kapsamı ilgili yeterliliği içermeyen bir kuruluştan alınan "sertifika" ise resmi bir mesleki yeterlilik belgesi değildir. Örneğin taşınmaz ticareti alanında geçerli belge, ilgili ulusal yeterlilikte akredite ve MYK-yetkili bir kuruluştan alınmalıdır. Pratik öneri: belgelendirme öncesi kuruluşun hangi yeterliliklerde akredite (AB kodu) ve yetkili (YB kodu) olduğunu TÜRKAK ve MYK portallarından teyit edin.
Sıkça Sorulan Sorular
AB-XXXX-P kodundaki "P" harfi ne anlama gelir?
"P" harfi Personel (personnel) belgelendirmesini gösterir; yani kuruluşun kişilere sınav yapıp mesleki yeterlilik belgesi düzenleme alanında akredite olduğunu ifade eder. Bu akreditasyon TS EN ISO/IEC 17024 standardına göre TÜRKAK tarafından verilir. Muayene kuruluşları için "M", deney/kalibrasyon laboratuvarları için ise "L" türevi harf ekleri kullanılır.
Akreditasyon ile MYK yetkilendirmesi aynı şey mi?
Hayır. Akreditasyon, kuruluşun teknik yetkinliğinin ve tarafsızlığının TÜRKAK tarafından tanınmasıdır (AB kodu). Yetkilendirme ise MYK'nın belirli ulusal yeterliliklerde belge verme iznidir (YB kodu). Sıralama önce akreditasyon, sonra yetkilendirme şeklindedir ve resmi belge verecek kuruluşun her ikisine de sahip olması gerekir.
Bir kuruluş her meslekte belge verebilir mi, akreditasyon toptan mı?
Hayır, akreditasyon kapsam bazlıdır. Kuruluş yalnızca akredite olduğu ve MYK'dan yetki aldığı ulusal yeterliliklerde belge düzenleyebilir. Yeni bir yeterlilik eklemek için TÜRKAK'a ayrı bir kapsam genişletme başvurusu yapması ve o kapsam için denetlenmesi gerekir. Bu yüzden belge öncesi kuruluşun kapsamını kontrol etmek önemlidir.
Akredite bir kuruluştan aldığım belge uluslararası geçerli mi?
TÜRKAK, Avrupa Akreditasyon Birliği (EA) ve IAF çok taraflı tanıma anlaşmalarının tarafıdır; bu sayede TÜRKAK akreditasyonu uluslararası düzeyde tanınır. Ancak belgenizin başka bir ülkede iş/çalışma için geçerliliği o ülkenin ulusal düzenlemelerine ve meslekle ilgili özel koşullara da bağlıdır; bu nedenle hedef ülkenin güncel şartlarını ayrıca teyit etmelisiniz.