Yetkilendirilmiş Belgelendirme Kuruluşu (YBK) nedir?
Yetkilendirilmiş Belgelendirme Kuruluşu (YBK); ilgili ulusal yeterlilikte TS EN ISO/IEC 17024 standardına göre TÜRKAK (veya EA çok taraflı tanıma anlaşmalı bir kurum) tarafından akredite edilen ve Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) tarafından sınav ve belgelendirme yapmak üzere yetkilendirilen personel belgelendirme kuruluşudur. Önemlidir çünkü MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi'ni yalnızca bu kuruluşlar düzenleyebilir; adaylar sınavlarına ve belgelerine ancak bir YBK üzerinden erişebilir.
YBK nedir ve MYK sisteminde nereye oturur?
Türkiye'nin ulusal yeterlilik sisteminde üç aktör vardır: MYK ulusal yeterlilikleri belirler ve kuruluşları yetkilendirir; TÜRKAK ulusal akreditasyon kurumu olarak personel belgelendirmede ISO/IEC 17024 uygunluğunu denetler; Yetkilendirilmiş Belgelendirme Kuruluşu ise sınavı fiilen yapan ve belgeyi düzenleyen taraftır. Yani MYK kuralı koyar, TÜRKAK akredite eder, YBK uygular. Kuruluş kamu ya da özel olabilir; ortak nokta, MYK adına ölçme-değerlendirme ve belgelendirme yürütme yetkisini taşımasıdır. Bu üçlü yapı, belgenin tek tip, denetlenebilir ve uluslararası tanınabilir olmasını sağlar.
Bir kuruluş nasıl YBK olur? (akreditasyon + yetkilendirme)
Süreç iki aşamalıdır ve ikisi de ilgili ulusal yeterlilik özelinde ilerler. Önce kuruluş, TÜRKAK'a başvurup ilgili yeterlilikte TS EN ISO/IEC 17024 kapsamında denetlenir ve başarılı olursa bir akreditasyon numarası (AB-XXXX-P biçiminde, örn. AB-0317-P) alır. Ardından MYK'ye başvurur; MYK inceleme, denetim ve değerlendirme yaptıktan sonra uygun bulursa bir yetkilendirme sözleşmesi imzalar ve kuruluşa bir YB kodu (YB-XXXX biçiminde, örn. YB-0262) verir. Bu ikisi farklı şeydir: akreditasyon teknik yetkinliği, yetkilendirme ise MYK adına belge düzenleme iznini gösterir. Yetki her yeterlilik için ayrıdır; örneğin 17UY0333-5 için yetkili bir kuruluş, başka bir yeterlilikte yetkili olmayabilir.
YBK ne yapar? Sınav, belge ve gözetim
YBK, yetki kapsamındaki ulusal yeterlilikte tanımlı esaslara göre teorik sınav ve gerektiğinde performansa dayalı sınav uygular, başarılı adaylar için Mesleki Yeterlilik Belgesi düzenler. Her ulusal yeterlilik, belgeye esas yeterlilik birimlerinden oluşur ve bu birimlerin bir kısmı yalnızca teorik, bir kısmı ise hem teorik hem performans sınavı gerektirebilir; hangi birimde hangi sınav türünün uygulanacağı o yeterliliğin sınav şartnamesinde belirlidir. Belge yalnızca sınav sonucu değildir; YBK, belge geçerlilik süresi boyunca gözetim (denetim) yükümlülüğünü de yerine getirir ve süre sonunda belge yenileme işlemlerini yürütür. Bu sürekli sorumluluk, belgenin caydırıcı değil güvence sağlayan bir araç olmasının temelidir.
YBK'yi ve belgesini nasıl doğrularsınız?
Bir kuruluşun gerçekten yetkili olup olmadığı MYK Web Portalı (portal.myk.gov.tr) üzerinden, YB kodu veya ünvanla sorgulanarak teyit edilebilir; akreditasyon durumu ise TÜRKAK sisteminden kontrol edilir. Adayın aldığı belge ise MYK Belge Sahipleri Sicili'ne işlenir ve e-Devlet belge doğrulama üzerinden ya da belge üzerindeki QR kod (kare kod) ile doğrulanabilir. Bu, sahte belge riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır. Not: MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi ile Ticaret Bakanlığı'nın Taşınmaz Ticareti Yetki Belgesi farklı belgelerdir; birincisi kişinin mesleki yeterliliğini, ikincisi işletmenin taşınmaz ticareti yapma iznini gösterir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yetkilendirilmiş Belgelendirme Kuruluşu ile MYK aynı şey mi?
Hayır. MYK (Mesleki Yeterlilik Kurumu) devlet kurumudur; ulusal yeterlilikleri belirler ve kuruluşları yetkilendirir. YBK ise MYK adına sınav yapan ve belge düzenleyen, akredite edilmiş personel belgelendirme kuruluşudur. Belgeyi fiilen YBK verir, ancak belge MYK onaylıdır ve ulusal geçerliliğe sahiptir.
YBK olmak için TÜRKAK akreditasyonu zorunlu mu?
Evet. MYK tarafından yetkilendirilecek bir personel belgelendirme kuruluşunun, ilgili ulusal yeterlilikte TS EN ISO/IEC 17024 standardına göre TÜRKAK veya EA ile çok taraflı tanıma anlaşması imzalamış bir akreditasyon kurumu tarafından akredite edilmiş olması gerekir. Akreditasyon, yetkilendirmenin ön koşuludur.
Bir kuruluşun gerçekten yetkili olduğunu nasıl anlarım?
Kuruluşun MYK yetki kodunu (YB-XXXX) MYK Web Portalı'ndan (portal.myk.gov.tr) sorgulayabilir, akreditasyon numarasını (AB-XXXX-P) TÜRKAK sisteminden doğrulayabilirsiniz. Ayrıca yetki her ulusal yeterlilik için ayrı verildiğinden, kuruluşun tam olarak sizin belge almak istediğiniz yeterlilikte yetkili olup olmadığını kontrol edin.
YBK'nin verdiği belge e-Devlet'te görünür mü?
Evet. YBK tarafından düzenlenen MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi, MYK Belge Sahipleri Sicili'ne işlenir ve e-Devlet üzerinden sorgulanıp doğrulanabilir. Belge üzerindeki QR kod okutularak da geçerlilik ve kapsam teyit edilebilir; bu, sahte belge riskine karşı temel güvencedir.