Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) nedir?
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ), Türkiye'de ilk, orta ve yükseköğretim ile diğer öğrenme yollarıyla kazanılan tüm yeterlilikleri (diploma, sertifika, mesleki yeterlilik belgesi) bilgi–beceri–yetkinlik temelinde sekiz seviyede sınıflandıran bütünleşik ulusal çerçevedir. 5544 sayılı Kanun kapsamında MYK tarafından yönetilir ve Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi ile uyumludur. TYÇ, farklı belgelerin seviyesini karşılaştırılabilir ve şeffaf kılarak yeterliliklere yurt içinde ve uluslararası düzeyde ortak bir dil kazandırır.
TYÇ nedir ve neyi çözer?
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ), bir liseden alınan diploma ile üniversite derecesini ve bir mesleki yeterlilik belgesini aynı ölçekte konumlandıran bir referans sistemidir. Temel sorun şudur: farklı kurumların verdiği belgeler farklı isim ve içeriklere sahiptir; işveren ya da bir başka ülke bunları kıyaslamakta zorlanır. TYÇ, tüm yeterlilikleri öğrenme çıktıları (öğrenenin ne bildiği, ne yapabildiği ve hangi sorumlulukla çalışabildiği) üzerinden 8 seviyeye yerleştirerek bu karmaşayı çözer. 1. seviye temel görevleri, 8. seviye ise yenilik getirme ve karmaşık sorunları çözme yetkinliğini tanımlar. Böylece bir belgenin 'ne anlama geldiği' herkes için netleşir.
Sekiz seviye ve seviye tanımlayıcıları nasıl işler?
TYÇ, her biri bir seviye tanımlayıcısıyla açıklanan 8 seviyeden oluşur. Tanımlayıcılar üç boyut içerir: bilgi (kuramsal ve olgusal bilgi), beceri (bilgiyi kullanma ve problem çözme) ve yetkinlik (bilgi ve becerilerin sorumlulukla kullanılması). Bir yeterlilik hangi seviyeye konacağı, unvanına veya süresine göre değil, taşıdığı öğrenme çıktılarına göre belirlenir. Örneğin emlak alanındaki 17UY0333-5 Sorumlu Emlak Danışmanı yeterliliği Seviye 5 olarak konumlanır; bu, ekip koordinasyonu ve öngörülemeyen durumları yönetme sorumluluğunu ima eden bir düzeydir. Seviyeler aynı zamanda ulusal yeterlilik belgelerini üniversite dereceleriyle karşılaştırılabilir kılar.
TYÇ, MYK ve mevzuat ilişkisi
TYÇ'nin oluşturulması, geliştirilmesi ve güncellenmesi, 5544 sayılı Kanun'un 23/A maddesi uyarınca MYK (Mesleki Yeterlilik Kurumu) tarafından yürütülür. Hukuki temeli iki düzenlemeye dayanır: 19 Kasım 2015 tarihli 'Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik' ve 2 Ocak 2016'da Resmî Gazete'de ekiyle yayımlanan TYÇ Tebliği. Bir yeterliliğin TYÇ'ye dahil edilebilmesi için 11 kalite güvence ölçütünü karşılaması gerekir. TYÇ'yi karıştırmamak gereken kavramlar vardır: MYK yeterlilikleri belirleyip kuruluşları yetkilendirir, TÜRKAK ise personel belgelendirmede ISO/IEC 17024 akreditasyonunu verir. TYÇ ise bunların üstünde, tüm belgeleri ortak seviye ölçeğine bağlayan şemsiyedir.
TYÇ neden önemli: Avrupa uyumu ve belge geçerliliği
TYÇ ve Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi, 2017 yılında Avrupa şemsiye çerçevelerine (EQF-LLL ve QF-EHEA) referanslanmıştır. Bu referanslama, bir Türk belgesinin TYÇ seviyesi üzerinden Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi (AYÇ) karşılığının okunabilmesini sağlar. Pratik yansıması Europass Sertifika Eki'dir: MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi sahibine verilen bu ek, belgenin içerdiği yeterlilik birimlerini ve öğrenme çıktılarını yabancı işveren veya kurumların anlayabileceği ortak formatta sunar. Yani TYÇ, belgenin yalnızca yurt içinde değil uluslararası düzeyde de tanınmasını ve karşılaştırılmasını kolaylaştıran altyapıdır. Belgenin gerçekliği ayrıca e-Devlet üzerinden doğrulanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi kaç seviyeden oluşur?
TYÇ, 8 seviyeden oluşur. Her seviye; bilgi, beceri ve yetkinlik boyutlarını içeren bir seviye tanımlayıcısıyla açıklanır. 1. seviye temel görevlerin yürütülmesini, 8. seviye ise yenilik getirme ve karmaşık sorunları çözme yetkinliğini tanımlar. Bu yapı, Avrupa Yeterlilikler Çerçevesinin sekiz seviyeli kurgusuyla uyumludur.
TYÇ ile Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi (AYÇ/EQF) arasındaki fark nedir?
AYÇ (EQF), Avrupa genelinde ortak bir referans şemsiyesidir; TYÇ ise Türkiye'nin ulusal çerçevesidir. TYÇ, 2017'de EQF-LLL ve QF-EHEA'ya referanslanmıştır. Yani TYÇ ulusal belgeleri sınıflandırır, AYÇ ise bu ulusal seviyelerin uluslararası karşılığını okunabilir kılar. İkisi ayrı çerçevelerdir ancak seviye bazında birbirine bağlıdır.
Mesleki yeterlilik belgesinin TYÇ seviyesi ne işe yarar?
Belgenin TYÇ seviyesi, o yeterliliğin hangi bilgi–beceri–yetkinlik düzeyine karşılık geldiğini gösterir ve farklı belgelerle kıyaslanmasını sağlar. Örneğin emlak alanında 17UY0333-5 yeterliliği Seviye 5'tir. Bu seviye, Europass Sertifika Eki aracılığıyla yurt dışında da anlaşılabilir bir referans oluşturur ve belgenin uluslararası tanınırlığını destekler.
TYÇ'yi hangi kurum yönetir ve hukuki dayanağı nedir?
TYÇ'nin oluşturulması ve güncellenmesi, 5544 sayılı Kanun'un 23/A maddesi uyarınca Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) tarafından yürütülür. Hukuki temelini 19 Kasım 2015 tarihli uygulama yönetmeliği ve 2 Ocak 2016'da Resmî Gazete'de ekiyle yayımlanan TYÇ Tebliği oluşturur. Bir yeterliliğin çerçeveye girmesi için 11 kalite güvence ölçütünü karşılaması gerekir.